Zadania rachunkowości

Rachunkowość stosując właściwe jej metody ma za zadanie dostarczenie podstawowych wiadomości o działalności danej jednostki gospodarczej.

Rachunkowości stawia się zazwyczaj 3 zadania:

  1. obiektywne informowanie zewnętrznych użytkowników informacji dostarczanych przez rachunkowość, a w szczególności: potencjalnych inwestorów, banków i innych pożyczkodawców, wierzycieli, agend rządowych, pracowników i ich związków;
  2. kontrola działalności, a zwłaszcza ochrona interesów jednostki gospodarczej,
  3. dostarczanie danych przydatnych do zarządzania.

Dla realizacji tych zadań rachunkowość jednostki gospodarczej powinna w szczególności informować o:

  • stanie składników majątkowych i źródłach ich pochodzenia (finansowania) oraz wszelkich zmianach, powstających w trakcie działalności,
  • zużyciu składników majątkowych w toku działalności,
  • wykonaniu zadań gospodarczych, sprecyzowanych w zamierzeniach, np. planie finansowo-gospodarczym danej jednostki,
  • finansowych rezultatach działalności jednostki, dzięki rejestrowaniu osiąganych wyników finansowych,
  • wykorzystaniu zysku osiągniętego w rezultacie działalności gospodarczej.

  1. Irena Olchowicz, Podstawy rachunkowości, Wyd. Dyfin, Warszawa 1998.
  2. Jan Matuszkiewicz, Piotr Matuszkiewicz, Rachunkowość od podstaw, Wyd. Finans-Servis, Warszawa 1997.

Zasady rachunkowości

Prawidłowo zorganizowana rachunkowość dostarcza kierownictwu podmiotu danych liczbowych niezbędnych do podejmowania decyzji, umożliwia kontrolę terminowości i prawidłowości rozliczeń finansowych (z tytułu dostaw, sprzedaży, podatków, podziału zysku itp.), kontrolę celowości zużycia środków produkcji, wykonania planowanych zadań, a także zapewnia ochronę mienia zaangażowanego w jednostce gospodarczej. Spełnia więc ona następujące podstawowe funkcje: kontrolną, informacyjną i decyzyjną.

Realizacja zadań stawianych przed rachunkowością wymaga spełnienia określonych warunków i zasad jej prowadzenia, tak aby mogła zapewnić wiarygodność, kompletność i terminowość i terminowość dostarczanych danych liczbowych.

Najważniejsze zasady rachunkowości podporządkowane koncepcji rzetelnego i jasnego obrazu to:

  • zasada memoriału – polegająca na ujęciu w księgach rachunkowych oraz sprawozdaniu finansowym ogółu operacji gospodarczych dotyczących danego okresu. W szczególności w księgach rachunkowych jednostki należy ująć wszystkie osiągnięte, przypadające na jej rzecz przychody i obciążające ją koszty związane z tymi przychodami dotyczące danego roku obrotowego, niezależnie od terminu ich zapłaty;
  • zasada współmierności – według której w księgach rachunkowych i wyniku finansowym należy ująć wszystkie osiągnięte, przypadające na rzecz jednostki przychody i związane z tymi przychodami, a więc współmierne do nich koszty ich osiągnięcia;
  • zasada periodyzacji – która wymaga podziału zdarzeń gospodarczych na okresy i ujmowania wyników działalności za te okresy (rok obrotowy i wchodzące w jego skład okresy sprawozdawcze);
  • zasada istotności – według której dokonując wyboru rozwiązań dopuszczonych ustawą i dostosowując je do potrzeb jednostki należy zapewnić wyodrębnienie w rachunkowości wszystkich zdarzeń istotnych do oceny sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyniku finansowego jednostki. W ramach przyjęcia zasad (polityki) rachunkowości można stosować uproszczenia, jeżeli nie wywiera to istotnie ujemnego wpływu na rzetelność obrazu jednostki;
  • zasada ciągłości – polegająca na stosowaniu w kolejnych latach przyjętego sposobu postępowania (w szczególności dotyczy to sposobów wyceny składników majątku);
  • zasada ostrożnej wyceny (ostrożności) – przejawiająca się w sposobie podejścia do: sposobów wyceny składników majątkowych, zaliczenia przychodów, kosztów, strat i zysków do wyników danego okresu;
  • zasada wyższości treści nad formą – oznaczająca, że określone operacje muszą być ujęte w księgach, a następnie wykazane w sprawozdaniach finansowych zgodnie z ich treścią i rzeczywistością ekonomiczną, nawet jeśli z formalnego punktu widzenia nie powinny się tam znaleźć;
  • zasada kontynuacji działalności – według której przyjmuje się założenie, że jednostka ani nie zamierza, ani nie jest zmuszona do likwidacji lub istotnego uszczuplenia skali swojej działalności.

Jednostki zobowiązane są stosować określone ustawą zasady rachunkowości, rzetelnie i jasno przedstawiając sytuację majątkową i finansową oraz wynik finansowy.

Literatura:

  1. Bailey T.G., Wild K., Międzynarodowe standardy rachunkowości w praktyce.
  2. Fiedoruk B., Kozak M., Zasady rachunkowości w jednostkach gospodarczych.
  3. Furmanek I., Rachunkowość handlowa.
  4. Gierusz J., Ustawa o rachunkowości a MSR – analiza porównawcza
  5. Gmytrasiewicz W., Rachunkowość.
  6. Helin A., Wasilewska J., Szymański K. G., Znowelizowana ustawa o rachunkowości.
  7. Jarugowej A., Martyniuk T., Komentarz do ustawy o rachunkowości, rachunkowość, MSR.
  8. Jarugowa A., Kabalski P., Znowelizowana ustawa o rachunkowości a standardy międzynarodowe.
  9. Jarugowa A., Komitet Standardów Rachunkowości – aktualne prace i zamierzenia, „Rachunkowość”.
  10. Kawecka-Siuzdak G., Międzynarodowe Standardy Rachunkowości.
  11. Krynicki J., Trzemżalski T., Rachunkowość, wdrożenie zmian.
  12. Klimas P., Podręczna encyklopedia rachunkowości.
  13. Messner Z., Rachunkowość finansowa.
  14. Matuszewicz J., P. Matuszewicz, Rachunkowość od podstaw.
  15. Matuszewicz J., Rachunkowość przedsiębiorstw.
  16. Myddelton D., Rachunkowość i decyzje finansowe.
  17. Martyniuk T., Rachunkowość finansowa przedsiębiorstw handlowych.
  18. Nowak E., Leksykon rachunkowości.
  19. Olchowicz I., Rachunkowość podatkowa.
  20. Oldcorn R., Rachunkowość dla menedżerów.
  21. Sawicki K., Podstawy rachunkowości.
  22. Wieczorek I., Rachunkowość obrotu materiałowo-towarowego.
  23. Walińska E., Meritum rachunkowości. Rachunkowość i sprawozdawczość finansowa.
  24. Ustawa o rachunkowości z 29 września 1994 r., Dz. U. Nr 121.

Istota rachunkowości

Na wynik działalności jednostki gospodarczej oddziaływuje szereg czynników zależnych i niezależnych od danej jednostki, odzwierciedlanych przez poniesione koszty i zrealizowane przychody ze sprzedaży oraz wzajemne relacje pomiędzy tymi podstawowymi dla funkcjonowania jednostki kategoriami ekonomicznymi. Dlatego podlegają one wieloaspektowej ewidencji, kontroli i ocenie, tak, aby zarządzający daną jednostką w imieniu ich właścicieli, a także sami właściciele mogli być informowani na bieżąco o poziomie kosztów i przychodów, operatywnie zarządzać i trafnie oceniać przyszłość ekonomiczną jednostki.

Jednostka gospodarcza każdego typu realizując działalność gospodarczą wchodzi w umowne związki z kontrahentami, z którymi zawiera transakcje kupna-sprzedaży. W wyniku tych transakcji powstają rozrachunki w postaci należności i zobowiązań, które powinny być regulowane terminowo dla zachowania wiarygodności jednostki gospodarczej. Dlatego każda jednostka gospodarcza musi posiadać szczegółowe informacje o wysokości i terminach rozliczeń, a także na bieżąco śledzić czy jest wypłacalna.

Korzyści osiągane z działalności gospodarczej przypadają przede wszystkim jej właścicielom, jednakże w pierwszej kolejności część zysku ustawowo należy przekazać do budżetu. Skarb Państwa chce być informowany, czy jego udział w zysku jest ustalany rzetelnie. Oceny tej na podstawie ksiąg rachunkowych dokonują urzędnicy skarbowi.

Źródłem większości tych informacji ekonomicznych jest rachunkowość, bowiem celem jej prowadzenia jest dostarczanie bieżących informacji dla potrzeb zarządzania, a także ustalanie i informowanie o wyniku działalności i stanie majątkowym i finansowym jednostki gospodarczej na koniec każdego okresu sprawozdawczego, ewentualnie na każdy inny ważny moment np. zmiany prawnej, bądź likwidacji jednostki.

Dlatego RACHUNKOWOŚĆ trzeba zdefiniować jako system informacyjny danej jednostki gospodarczej. Dokonuje ona bowiem identyfikacji, pomiaru, zbierania i przetwarzania danych, analizy i oceny zjawisk i procesów gospodarczych oraz przekazuje informacje finansowe różnym użytkownikom.

Innymi słowy rachunkowość stanowi oparty na dokumentach, zamknięty i bilansujący się system ewidencji gospodarczej. Ujmuje ona w sposób systematyczny i ciągły, przebieg oraz skutki procesów gospodarczych występujących w jednostce gospodarczej tj. procesów zaopatrzenia, produkcji, zbytu i finansowania. Rachunkowość posługuje się miernikiem pieniężnym i w pieniądzu wyraża przebieg zjawisk gospodarczych.

Zatem rachunkowość zajmuje się liczbowym ujęciem i interpretacją – dla celów poznawczych i decyzyjnych – zjawisk i procesów zachodzących w jednostkach gospodarczych.

Omawiając pojęcie rachunkowości należy również zwrócić uwagę na zakres rachunkowości i jej elementy składowe:

  1. Księgowość to podstawowy element rachunkowości. Stanowi ona jej część rejestracyjną (ewidencyjną), której efektem jest odzwierciedlenie zmian w majątku i jego stanów, źródeł pochodzenia majątku oraz efektów działalności jednostki gospodarczej. Księgowość stanowi tym samym prowadzenie ksiąg rachunkowych. Mianem tym określa się również służbę organizacyjną jednostki gospodarczej zajmującą się prowadzeniem tychże ksiąg.
  2. Rachunek kosztów to następny element rachunkowości. Obejmuje on ewidencję, kalkulację, analizę i planowanie kosztów. Służy do oceny do oceny sytuacji w zakresie ponoszenia kosztów, ich kontroli i podejmowania decyzji gospodarczych. Dołączane do rachunku kosztów elementy planowania i zarządzania finansami powodują, iż ta część rachunkowości jest coraz częściej traktowana jako odrębny element rachunkowości.
  3. Sprawozdawczość finansowa jest elementem rachunkowości zintegrowanym z księgowością, a także rachunkiem kosztów. Jest ona zestawieniem informacji charakteryzujących stan majątkowy i sytuację finansową oraz efekty działalności jednostki gospodarczej sporządzonym na określony moment i w określonej formie. Zasadniczo sprawozdanie finansowe jest sporządzane na koniec roku obrotowego.

Rachunkowość w Polsce jest prowadzona według zasad wzorowanych na Międzynarodowych Standardach Rachunkowości i Dyrektywach EWG zawartych w ustawie z dnia 29 września 1994 roku o rachunkowości (Dz.U. nr 121, poz. 591).

W ustawie tej zawarto przepisy składające się na sposób prowadzenia rachunkowości, a mianowicie:

  • opis przyjętych zasad rachunkowości,
  • sposób prowadzenia ksiąg rachunkowych,
  • zasady dokonywania inwentaryzacji,
  • wycenę aktywów i pasywów oraz ustalanie wyniku finansowego, i inne.

Zaliczki (VAT)

  1. Podlegają opodatkowaniu u otrzymującego zaliczkę; obowiązek podatkowy powstaje pod datą otrzymania zaliczki; fakturę VAT należy wystawić nie później niż w ciągu 7 dni od otrzymania zaliczki (art. 19 ust 11);
  2. U przekazującego zaliczkę prawo do obniżenia kwoty podatku – na zasadach ogólnych – jeżeli wiązały się z powstaniem obowiązku podatkowego, mimo iż nie jest spełniony obowiązek nabycia prawa do rozporządzania towarami jak właściciel lub wykonania usługi (art. 86 ust 2).

Ujęcie w księgach otrzymującego:

Wskaźniki efektywności BGŻ S.A.

Wskaźniki efektywności BGŻ S.A. – wskaźnik zwrotu z aktywów netto (ROA) i wskaźnik zwrotu z kapitału netto (ROE) przedstawiono na wykresach.

Wykres 10. Wskaźnik efektywności ROA BGŻ S.A. w latach 1997 – 2001

Źródło: Opracowanie własne na podstawie Raportów rocznych BGŻ S.A. 1997 – 2001 oraz danych zawartych w raportach NBP Sytuacja finansowa banków z lat 1999 – 200

Wykres 11. Wskaźnik efektywności ROE BGŻ S.A. w latach 1997 – 2001

Źródło: Opracowanie własne na podstawie Raportów rocznych BGŻ S.A. z lat 1997 – 2001 oraz danych zawartych w raportach NBP z lat 1999 – 2001 Sytuacja finansowa banków

Z danych przedstawionych na wykresach wynika, że w roku 1997 wskaźnik rentowności ROA Banku był wyższy od przeciętnego dla sektora bankowego o 1,7 pp, ROE o 1,4 pp, natomiast w roku 1998 wskaźnik ROA wyższy był o 1,0 pp, ROE o 9,2pp. Wskaźnik ROA BGŻ S.A. wynosił w roku 1998 1,7%, połowa banków komercyjnych osiągnęła ROA wyższy niż 1,35%, a 25 banków powyżej 2%.W roku 1999 poziom ROA wyższy był od przeciętnego dla banków komercyjnych o 1,3 pp i wynosił 2,3%, podczas gdy połowa banków charakteryzowała się ROA nie większym niż 0,82%, natomiast ROA powyżej 2% osiągnęło 11 banków. Poziom ROE Banku wyższy był od przeciętnego dla banków komercyjnych o 21,4 pp. Zwrotem z kapitału wyższym od wskaźnika średniej rocznej inflacji (9,8%) wykazały się 43 banki komercyjne W latach 2000 – 2001 sytuacja zmieniła się – w roku 2000 poziom ROA Banku był niższy od przeciętnego w sektorze banków komercyjnych o 4,0 pp, w roku 2001 natomiast o 5,4 pp. W roku 2000 zaledwie 27 banków (wobec 43 przed rokiem) osiągnęło zwrot z kapitału wyższy od stopy inflacji (8,5%). W roku 2001 na skutek niskiej dynamiki wyniku finansowego obniżyły się wszystkie przeciętne wskaźniki efektywności banków komercyjnych.

Zasoby niematerialne i prawne

z pracy mgr

Ostatnim spotykanym w przedsiębiorstwie zasobem są zasoby niematerialne i prawne, które zaliczane są do majątku trwałego. W ustawie o rachunkowości, wartości niematerialne i prawne określa się jako nabyte przez jednostkę, zaliczane do aktywów trwałych, prawa majątkowe nadające się do gospodarczego wykorzystania, o przewidywanym okresie ekonomicznej użyteczności, dłuższym niż rok, przeznaczone do używania na potrzeby jednostki.[1] W szczególności odnosi się to do: autorskich praw majątkowych, licencji, koncesji; praw do wynalazków, firmy (rozumianej jako znaku towarowego), patentów oraz know-how. W ustawie wymienia się jeszcze nabytą wartość firmy oraz koszty zakończonych praco rozwojowych. Powyższe elementy zostały przedstawione na rysunku 3.

Rys. 3. Elementy wartości niematerialnych i prawnych

Źródło: Przedsiębiorstwo. Zasady działania, funkcjonowanie, rozwój. Red. Janusz Żurek. Gdańsk 2007, Fundacja Rozwoju Uniwersytetu Gdańskiego, s 84

Wartości niematerialne i prawne są nieodzownym elementem każdego przedsiębiorstwa i inwestowanie w nie powinno być jednym z jego podstawowych celów. Mają one szczególną rolę w ogólnym wzroście wartości przedsiębiorstwa, stanowią bowiem, z punktu widzenia oceny rynkowej, o sukcesie lub niepowodzeniu przedsiębiorstwa w przyszłości oraz świadczą o jego nowoczesności i kształtują pozycję konkurencyjną na rynku.

Coraz większa liczba przedsiębiorstw staje się świadoma znaczenia, jakie mają wartości niematerialne i prawne w odnoszeniu sukcesu. W szczególności prawa majątkowe, reputacja przedsiębiorstwa, dobra marka czy wiedza pracowników są niezwykle istotne i mają kluczowe znaczenie w realizacji podstawowego celu przedsiębiorstwa, tj. do zwiększania swojej wartości.


[1] Przedsiębiorstwo. Zasady działania, funkcjonowanie, rozwój. Red. J. Żurek. Gdańsk, 2007. Fundacja Rozwoju Uniwersytetu Gdańskiego. ISBN: 978-83-7531-04-05, s 83.

Plan zarządzania wspólnotą mieszkaniową. Ustalenie stopy dyskonta

Przed przystąpieniem do przedstawienia dwóch możliwych wariantów postępowania dla nieruchomości – zachowawczego i rozwojowego należy ustalić stopę dyskonta, która umożliwia porównanie wyniku gotówkowego brutto w kolejnych latach analizy. Wyraża ona koszt kapitału zaangażowanego w dane przedsięwzięcie oraz towarzyszące mu ryzyko. Jest to newralgiczny element w ocenie efektywności inwestycji, gdyż wyznaczenie stopy dyskonta jest obarczone subiektywizmem i możliwością popełnienia błędu, bowiem przyjmuje się jako podstawę obliczeń dane dnia dzisiejszego, a te w przyszłości mogą ulec zmianie.

Stopę dyskonta można obliczyć z zależności:

r = rb x ro

gdzie: rb – stopa zwrotu z inwestycji wolna od ryzyka

ro – ryzyko związane ze specyfiką danej inwestycji przy czym:

rb= {(1 + stopa nominalna oprocentowania depozytów bankowych) / (1 + stopa inflacji)} -1

Stopa nominalna oprocentowania depozytów bankowych powstaje jako średnia z różnych stóp przyjmowanych przesz banki; dla celów analizy przyjmuje się następujące podstawowe stopy bankowe:

  • stopa lokat terminowych na poziomie 4,65%
  • oprocentowanie bonów skarbowych na poziomie 4,25%
  • stopa kredytów bankowych na poziomie 7,75%
  • stopa redyskonta weksli na poziomie 5,25%
  • kredyt lombardowy na poziomie 6,25%

(4,65% + 4,25% + 7,75% + 5,25% + 6,25% ) / 5 = 5,63%

Stopa inflacji wynosi 1,4% w porównaniu z rokiem ubiegłym.

Ustalenie stopy zwrotu z inwestycji wolnej od ryzyka: rb = {( 1 + 0,056) / (1 + 0,014)} – 1 = 0,041

Ustalenie stopy ryzyka związanej ze specyfiką danej inwestycji – ro ro = rr x ri

gdzie: rr – ryzyko inwestowania ri – ryzyko indywidualne

Wagi dla ryzyka inwestowania w zależności od użytego przybierają następujące wartości:

1,2; 1,5; 2,0

(1,2 – ryzyko najmniejsze, 2,0 – inwestycja obarczona dużym ryzykiem)

Wagi dla ryzyka indywidualnego związanego z przedsięwzięciem określa inwestor:

1,1; 1,3; 1,5

Przyjmuje się dla poniższej inwestycji najmniejsze wartości wag: ro = 1,2 x 1,1 = 1,32

Z powyższych obliczeń wynika, że: r = 0,041 x 1,32 = 0,054

Przyjmuje się stopę dyskontową w wysokości 5%.

Plan zarządzania wspólnotą mieszkaniową. Określenie wartości nieruchomości

Dla nieruchomości nie był sporządzany do dnia dzisiejszego operat szacunkowy przez rzeczoznawcę majątkowego. Wartość odtworzeni owa budynków przyjęta do ubezpieczenia zawieranego w kwietniu 2005r. wynosiła 6 144 000,00zł /za podstawę wyliczenia przyjęto wskaźnik wartości odtworzeniowej ogłaszany przez wojewodę Małopolskiego za I kwartał 2005 minus 10%/. Wartość urządzeń kotłowni przyjęto na 200 000,00zł, co daje w sumie kwotę 6 344 000,00zł. Z kolei mnożąc powierzchnię mieszkań: 1851,1 x cena do uzyskania przy sprzedaży 1m2 mieszkania: 4500,00zł otrzymuje się kwotę 8 329 950,00zł + kwota możliwa do uzyskania ze sprzedaży 15 garaży pod budynkiem : 345 000,00zł = 8 329 950,00zł. Różnica pomiędzy tymi dwoma wynikami to cena 17,24 arowej działki w centrum Bronowic oraz wyznacznik atrakcyjności lokalizacji nieruchomości.

Plan zarządzania wspólnotą mieszkaniową. Analiza wpływów i wydatków

Właściciele lokali w budynkach przy ul. … nr 3,5,7 w Krakowie wnoszą zaliczki na pokrycie kosztów zarządu nieruchomością wspólną ustalane w oparciu o plany gospodarcze rokrocznie zatwierdzane uchwałą Wspólnoty Mieszkańców.

Zestawienie wpływów i wydatków za rok 2013

Lp.                                              POZYCJA KWOTA W PLN
Saldo

2012r.

Wpływy Wydatki Różnica
1. Zaliczka na koszty zarządu nieruchomością wspólną w tym:

Administracja

Księgowość

eksploatacja budynków, przeglądy obowiązkowe kotłownia – stała obsługa i konserwacja energia elektryczna w częściach wspólnych utrzymanie czystości w budynkach i na posesji wywóz nieczystości stałych

455,51

0

-2616,93

453,11

467,49

0

245,88

-994,94

9600

2400

7200

5439,48

7432,8

6200

6345

44617,28

9387,12

2400

7294,27

2413,42

8157,95

6200

6279,32

42132,08

668,39

0

-2711,2

3479,17

-257,66

0

311,56

1490,26

2. Fundusz remontowy 16 087,18 11093,76 1516,19 25664,75

Zestawienie wpływów i wydatków za rok 2014 (rok zerowy do analizy)

Lp.                                              POZYCJA KWOTA W PLN
Saldo

2013r.

Wpływy Wydatki Różnica
1. Zaliczka na koszty zarządu nieruchomością wspólną w tym:

Administracja

Księgowość

eksploatacja budynków, przeglądy obowiązkowe kotłownia – stała obsługa i konserwacja energia elektryczna w częściach wspólnych utrzymanie czystości w budynkach i na posesji wywóz nieczystości stałych

668,39

0

-2711,2

3479,17

-257,66

0

311,56

1490,26

9575,88

2800

8640,24

3893,2

8840,34

6300

6050

46099,66

10180,44

2800

9735,46

2437,84

8298,45

6300

6169,32

45921,51

63,83

0

-3806,42

4934,53

284.23      0

192.24

1668,41

2. Fundusz remontowy 25 664,75 12480,48 5136 33009,23

W obu przedstawionych okresach rozliczenie zimnej i ciepłej wody użytkowej /wraz z kosztem gazu użytego do podgrzania wody/ następowało na bieżąco według zużycia licznikowego wody w cyklu kwartalnym. Koszt centralnego ogrzewania /gazu/ rozliczany był po zakończeniu sezonu grzewczego. Taka forma rozliczeń została przyjęta uchwałą wspólnoty od początku jej funkcjonowania. Również zgodnie z uchwałą wspólnoty, nadwyżka wpływów nad wydatkami zwiększa wpływy lat następnych /patrz : saldo roku 2012 i 2013/. Środki zgromadzone na funduszu remontowym zostaną wykorzystane na planowane remonty i inwestycje w latach następnych.